Báo điện tử Phật giáo online

Vu Lan trong thơ văn Việt Nam

Trong kho tàng văn học của nhân loại không thiếu những tác phẩm đề cao đến hình ảnh Người Mẹ cao quý và tuyệt vời. Có nhà văn đã so sánh “Mẹ là kỳ quan đệ nhất trong tất cả kỳ quan của loài người trên thế giới”. Trong Kinh Đại Tập, Đức Phật đã dạy “Thế nhược vô Phật, thiện sự phụ mẫu. Sự phụ mẫu, tức thị sự Phật”. Nghĩa là làm người sinh ra không gặp Phật nhưng giữ đạo hiếu, biết phụng thờ cha mẹ thì xem như phụng thờ Phật rồi vậy.

Mỗi lần Vu Lan, mùa hiếu hạnh trở về là mỗi lần nhắc nhở chúng ta nhớ đến Tôn Giả Mục Kiền Liên, người đệ tử thần thông xuất chúng của Đức Phật Thích Ca khi còn tại thế. Tôn Giả Mục Kiền Liên đã từng vượt qua bao nhiêu tầng địa ngục đầy gian lao trắc trở để cứu độ Mẹ là Bà Thanh Đề thoát khỏi cảnh đói khổ đau đớn tận cùng trong ngục thất tối tăm.

Ngay chính Đức Phật khi Ngài đang thuyết pháp tại Kantala ở Vương Xá nghe tin phụ hoàng là Hoàng Đế Tịnh Phạn trong cơn hấp hối, Ngài đã vội vã về thăm Phụ Vương, và khi Tịnh Phạn Vương băng hà, chính Ngài đã khiêng quan tài của Vua Cha đến nơi làm lễ hỏa táng. Câu chuyện Vương Tôn Giả đời Chiến Quốc trong kho sách cũ của Trung Hoa là hình ảnh điển hình cho lòng hiếu thảo và chí trung của một trí thức thức thời trong cơn nước nhà nguy biến.

Đề cập đến đức hiếu thảo đối với Mẹ Cha, không thể nào chúng ta quên câu chuyện Thầy Tử Lộ... “Thầy Tử Lộ là người nước Lỗ. Thờ hai thân từng bữa canh lê. Thường khi đội gạo đi về. Xa xôi muôn dặm nặng nề đôi vai...” Tưởng nhớ đến Thiền Sư Chánh Tâm một lòng hiếu để đối với Mẹ trong tài liệu Tinh Hoa Thiền Học của Christmas Humphreys... đã dẫn chứng bằng sử liệu. Chúng ta có thể phóng lớn tầm nhìn qua lãnh vực văn học nghệ thuật Việt Nam trải dài trong tiến trình lịch sử Dân Tộc từ khởi điểm của câu chuyện có tính cách huyền thoại Mẹ Âu Cơ và Cha Lạc Long Quân (Cha Rồng Mẹ Tiên) sinh ra trăm con đùm bọc thương yêu gầy dựng nên Tổ Quốc. Người Mẹ còn mang tính chất thiêng liêng cao quý biểu trưng cho Dân Tộc Việt Nam, kiên cường chịu đựng trước bao nỗi thăng trầm tang tóc và vinh quang của lịch sử. Hình ảnh vừa mộc mạc hiền hòa chơn chất đến ý chí phấn đấu qua bao hiểm nguy giữa cuộc đời đầy giông bão đã ăn sâu vào cốt tủy người Việt Nam và hồn tính văn hóa của Dân Tộc. Ở phạm vi văn học bình dân hay bác học đề tài ca ngợi tình mẫu tử vẫn là những viên ngọc quý lấp lánh tuyệt vời nhất. Chúng ta có thể cảm nhận từ những câu hát trong ca dao:

...Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê Mẹ ruột đau chín chiều...

...Công Cha như núi Thái Sơn
Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ Mẹ kính Cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

...Ngó lên rừng thấy cặp cu đang đá
Ngó về dưới biển thấy cặp cá đang đua
Biểu chàng vềLập miễu thờ Vua
Lập lăng thờ MẹLập đền thờ Cha...

...Mẹ già như chuối Ba Hương
Như xôi nếp một như đường mía lau

...Đói lòng ăn hạt chà là
Để cơm cho Mẹ, Mẹ già yếu răng...