Báo điện tử Phật giáo online

Giải đáp một số thắc mắc về thiền Tứ Niệm Xứ

Sư Phước Nhân, thiền viện Phước Sơn, trả lời một số câu hỏi về thiền Tứ Niệm Xứ để giúp các đọc giả của PTVN có quan tâm đến việc thực hành pháp môn này nắm rõ hơn cách thức tu tập.

Supanna: Trong bài hướng dẫn tu số tức quan, phần đổi oai nghi, sư đã không hướng dẫn những hành giả sơ cơ xoa bóp chân, xoa đầu, mặt …Phải chăng hành giả tu số tức quan và thiền quán không cần phải xoa bóp chân, xoa đầu, mặt… sau khi hành thiền xong?

Sư Phước Nhân: Khi thực hành thiền Vipassana, sau khi hành thiền xong, hành giả ghi nhận tác ý tháo chân, tháo chân rồi tháo chân ra. Sau khi tháo chân, hành giả không xoa bóp chân mà ngồi quan sát cái chân đau. Sau đó, hành giả đứng dậy đi thiền hành để giữ cho chánh niệm, tỉnh giác được liên tục đồng thời giúp cho máu huyết lưu thông.

Mục đích hướng dẫn hành giả tu số tức quan ở đây là để giúp cho hành giả cột tâm lại trước khi thực hành Vipassana. Sau khi đạt đến cận định, hành giả sẽ phát triển qua thiền quán nên sau khi hành thiền ( số tức quan ) xong, hành giả không cần phải xoa bóp chân, chỉ ghi nhận tháo chân, tháo chân và ngồi yên tập quan sát cái chân đau. Sau đó, hành giả có thể đứng dậy để đi thiền hành.

2- Thiền quán sử dụng cận định và sát na định. Xin sư cho biết chức năng của hai loại định này trong thiền Vipassana.

Sư Phước Nhân:

Cận định: Khi mới thực tập thiền quán, hành giả sơ cơ phải tu định (đếm hơi thở) để vào cận định. Một khi đã cột được tâm ở yên trong hiện tại, hành giả bắt đầu chuyển qua tu quán vì chỉ từ lúc này hành giả mới có thể theo dõi sít sao sự sinh hoạt của thân và tâm để hiểu chúng luôn luôn sanh khởi và hoại diệt do có điều kiện. Không có cận định làm nền tảng, hành giả rất khó theo dõi sít sao những biến chuyển này vì tâm phóng đi đầu này đầu kia mà hành giả không hề hay biết. Nhiều hành gỉa do quá cố gắng ghi nhận khi tâm còn đang lăng xăng nên đâm ra mệt mỏi và kết quả là bị hôn trầm.

Sát na định: Là giữ chánh niệm tỉnh giác trên từng đối tượng trong từng khoảng khắc. Để thành tựu được sát na định, hành giả phải thực tập ghi nhận hay biết trong hiện tại qua những công việc, sinh hoạt trong đời sống hàng ngày. Ví dụ: Đi, đứng, nằm, ngồi, tắm giặt, tiểu đại tiện, đóng cửa, mở cửa, đánh răng súc miệng … ghi nhận hay biết, nhưng đây là niệm thầm của tục để giúp hành giả cột tâm lại, khi hành giả ghi nhận thuần thục rồi (sát na định đã phát triển đủ mạnh) thì hành giả bỏ niệm thầm chỉ cần giữ lại cái hay biết trong hiện tại về đối tượng đang sinh hoạt là đủ. Đây là chân đế. Thêm một ví dụ để làm rõ, hành giả sơ cơ khi đi, di chuyển chân phải và niệm dở bước đạp, kế đó di chuyển chân trái và niệm dở bước đạp, nhưng khi ghi nhận thuần thục rồi, hành giả bỏ niệm thầm dở, bước, đạp mà chỉ đơn giản theo dõi sự chuyển động của hai chân hoặc ghi nhận cảm giác nóng, lạnh, khô, ẩm hoặc ướt… mà bàn chân cảm nhận được khi đặt trên sàn nhà.

Trong quá trình hành thiền, một khi hành giả đã vào được cận định, thì sát na định và cận định hài hòa với nhau, tuy nhiên mỗi cái có một phận sự riêng, cận định giúp cho tâm an trú trong hiện tại để giúp cho hành giả dễ dàng nhận biết và nắm bắt đối tượng khi chúng xuất hiện, sát na định giúp cho hành giả ghi nhận sự sanh diệt (thay đổi) của từng đối tượng một cách sít sao trong sự chánh niệm, tỉnh giác.

• < Prev
• Next >